‹ Przebodźcowanie – kiedy wszystkiego wydaje się być „za dużo”
Masz czasem wrażenie, że wszystkiego jest za dużo?
Za dużo dźwięków, obrazów, wiadomości, oczekiwań.
Za dużo powiadomień. Za mało ciszy. Za mało wytchnienia.
Jeśli tak – to bardzo możliwe, że doświadczasz przebodźcowania. I nie jesteś w tym sama ani sam.
Czym właściwie jest przebodźcowanie?
Przebodźcowanie to stan, w którym układ nerwowy dostaje więcej bodźców, niż jest w stanie przetworzyć.
Mózg działa wtedy na wysokich obrotach przez zbyt długi czas – bez przerw, bez regeneracji.
Bodźce mogą pochodzić z różnych źródeł:
- hałas, światło, tłum,
- ekran telefonu, komputera, telewizora,
- informacje, wiadomości, newsy,
- emocje – własne i cudze,
- presja oczekiwań, porównań, ocen.
Problem polega na tym, że współczesny świat niemal nie daje odpoczynku od bodźców, a młodzi ludzie są na nie szczególnie narażeni.
Życie w trybie „online 24/7”
Jeszcze kilkanaście lat temu po szkole można było „zniknąć”.
Dziś bycie offline bywa odbierane jak coś dziwnego, a nawet podejrzanego.
Ciągła dostępność to też presja
- wiadomości przychodzą non stop,
- social media nie mają godzin otwarcia,
- każdy post, zdjęcie, komentarz może zostać oceniony,
- „trzeba być na bieżąco”, żeby nie wypaść z obiegu.
Mózg nastolatka nie ma kiedy odpocząć, bo nawet w łóżku, przed snem, dostaje kolejną porcję bodźców.
Nierzeczywisty świat w sieci i realna frustracja
Media społecznościowe pokazują:
- idealne ciała,
- idealne relacje,
- idealne życie,
- ciągłe sukcesy, uśmiechy i osiągnięcia.
Tyle że to nie jest prawdziwy obraz rzeczywistości.
Porównywanie się z wyretuszowaną wersją innych ludzi bardzo często prowadzi do:
- poczucia bycia „gorszym”,
- chronicznego niezadowolenia z siebie,
- wstydu,
- złości,
- smutku,
- spadku poczucia własnej wartości.
I to wszystko dokłada kolejne warstwy bodźców emocjonalnych.
Jak przebodźcowanie może się objawiać?
Przebodźcowanie nie zawsze wygląda tak samo. U różnych osób objawy mogą być inne.
Objawy psychiczne:
- rozdrażnienie, łatwe wpadanie w złość,
- trudności z koncentracją,
- poczucie „chaosu w głowie”,
- napięcie, niepokój,
- uczucie przytłoczenia,
- chęć ucieczki od wszystkiego.
Objawy fizyczne:
- bóle głowy,
- zmęczenie, mimo snu,
- napięcie mięśni,
- problemy ze snem,
- nadwrażliwość na dźwięki i światło.
Objawy w zachowaniu:
- wycofywanie się z relacji,
- unikanie rozmów,
- zamykanie się w sobie,
- spadek motywacji do nauki i codziennych aktywności.
Jak młodzi ludzie próbują sobie radzić z przebodźcowaniem?
I tu dochodzimy do bardzo ważnego momentu.
Wiele strategii radzenia sobie nie wypływa ze złych intencji, ale bywa szkodliwych w dłuższej perspektywie.
Odcinanie się od świata
- słuchawki na uszach przez większość dnia,
- ucieczka w gry komputerowe,
- wielogodzinne scrollowanie,
- zamykanie się w pokoju,
- unikanie kontaktu z bliskimi.
To często próba zmniejszenia liczby bodźców – ale paradoksalnie ekran dostarcza ich jeszcze więcej.
Substancje psychoaktywne
Niektórzy sięgają po:
- alkohol,
- nikotynę,
- inne substancje.
To próba:
- wyciszenia,
- „odcięcia głowy”,
- ucieczki od napięcia.
Problem polega na tym, że substancje nie rozwiązują problemu, a mogą go pogłębiać.
Co naprawdę pomaga przy przebodźcowaniu?
Nie da się całkowicie uciec od bodźców. Ale można nauczyć się je regulować.
1. Realne przerwy od ekranów
Nie chodzi o „nigdy więcej telefonu”, tylko o:
- odkładanie go na noc,
- wyłączanie powiadomień,
- robienie krótkich przerw w ciągu dnia.
2. Cisza i nuda (tak, nuda!)
Mózg potrzebuje momentów bez stymulacji, żeby się zregenerować.
- spacer bez słuchawek,
- patrzenie przez okno,
- leżenie i nicnierobienie.
3. Ruch
Nie musi być sportem wyczynowym.
- spacer,
- rower,
- rozciąganie,
- taniec.
Ruch pomaga „rozładować” napięcie nagromadzone w ciele.
4. Kontakt z drugim człowiekiem
Prawdziwa rozmowa – bez ocen, bez pośpiechu – działa regulująco na układ nerwowy.
Czasem wystarczy jedna bezpieczna osoba.
5. Nazwanie tego, co się dzieje
Świadomość, że:
„To, co czuję, to przebodźcowanie, a nie że ze mną jest coś nie tak”
– potrafi przynieść ogromną ulgę.
Kiedy warto szukać pomocy?
Jeśli:
- przebodźcowanie trwa tygodniami,
- utrudnia naukę i relacje,
- prowadzi do izolacji,
- pojawiają się myśli rezygnacyjne,
- sięganie po substancje staje się częste,
to warto porozmawiać ze specjalistą – psychologiem, pedagogiem szkolnym, terapeutą.
To nie jest oznaka słabości. To oznaka dbania o siebie.
Na koniec – ważne słowa
Jeśli czujesz, że świat jest za głośny – to nie dlatego, że jesteś „za wrażliwa” czy „za słaby”.
To dlatego, że żyjemy w świecie, który rzadko daje odpocząć, a młody mózg dopiero uczy się regulować nadmiar bodźców. Ale naprawdę można się tego nauczyć.
Tekst: Joanna Chatizow